الشيخ أبو الفتوح الرازي

132

روض الجنان وروح الجنان في تفسير القرآن ( فارسي )

بهشت است ، و تو كه محمّدى رسولى . هر كه تو را اجابت كند به اسلام درآيد ، و هر كه به اسلام در آيد به سراى سلام در آيد ، و هر كه به سراى سلام در آيد به طعام حاضر آيد و به آن ممتّع ( 1 ) شود . يحيى معاذ گفت : يا بن آدم ! خداى ( 2 ) تو را به سراى سلام دعوت مىكند ، بنگر تا او را از كجا اجابت كنى . اگر از دنياش اجابت كنى ، به بهشت روى و اگر از گور اجابت كنى ممنوع شوى و محروم مانى . * ( وَيَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ ) * ، حمل توان كردن على معنيين ، بر دو معنى : يكى آن كه ، چون دعوت كرد لطف كند با آن كه او خواهد تا مهتدى شود به راه راست ، و حمل توان كردن بر ره بهشت ، راه نمايد به ره بهشت آن را كه خواهد . اهل اشارت گفتند : دعوت ( 3 ) عام كرد براى اظهار حجّت ، و هدايت خاصّ كرد براى استغناى او از خلقش ، دعوت عام كرد كه طريق است به نعمت ، و هدايت خاص كرد كه طريق است به منعم . قوله : * ( لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنى وَزِيادَةٌ ) * - الايهء ، گفت : آنان را كه كارهاى نكو كنند از طاعات و ايمان ايشان ، را ثواب و جزا از آن ( 4 ) نكوتر باشد . و حسنى ، تأنيث احسن بود [ و زيادت ، حسنى كه در برابر احسان است به استحقاق بود ، و زيادت مراد به تفضّل ] ( 5 ) يعنى قوله تعالى : مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَه عَشْرُ أَمْثالِها . . . ( 6 ) ، و قوله : مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّه كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ ( 7 ) - الاية ، و اين قول عبد اللَّه عبّاس است ، و گفت : * ( لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنى ) * ، مراد به احسان ، گفت : . . . لا إِله إِلَّا اللَّه ( 8 ) ، است ، و به « حسنى » ، بهشت است ، و به « زيادة » ، آنچه وعده داد ( 9 ) يكى را ده و يكى را هفتصد .

--> ( 1 ) . مل : متمتّع . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل تعالى . ( 3 ) . آو ، آج ، لب ، آز : دعوتى . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل و مج : جزا آن . ( 5 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آو ، افزوده شد . ( 6 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 160 . ( 7 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 261 . ( 8 ) . سورهء محمّد ( 47 ) آيهء 19 . ( 9 ) . مج به او .